BigHistorySite.com

Uyari: Bu bir makine çevirisi oldugunu. Yanlisliklar olabilir.

geri dön: Ana sayf

 

Big History Hikaye anlatma ve Bilim


William McGaughey tarafindan

 

Bölüm 1

Bu, 13 Agustos 2014'te, San Rafael, California'daki Uluslararasi Büyük Tarih Kurumu konferansinda "Arastirma Açik Yuvarlak Masasi" baslikli panelde yer alan bir tartismanin uzantisi anlamina geliyor.

Konferansta daha önce tartisilanlarin çogunun tarihten ziyade bir bilim oldugunu düsünüyorum. Bilimin amaci dogada fenomenleri açiklayacak kaliplari veya yasalari kesfetmektir. Kisi basina enerji tüketimi ya da evrendeki artan karmasiklikla ilgili tartismalar aydinlatirken, tarih biliminden daha fazla bilimsel nitelik tasiyordu. Öte yandan tarih, hikayeyi anlatmak için anlatiyordu, ancak farkli bir sekilde anlatiyordu. Büyük Tarih'in öykü anlatan yönünü ihmal etmeyin diye israr ettim.

Takip eden tartismada, IBHA'nin en basarili ve en saygin üyelerinden biri, çalisma alaninda hikaye anlatilmasina saygi gösterilmedigini belirtti. Bunu vurgulamis olsaydik, IBHA akademisyenlerle güvenilirligini yitirirdi.

Böylece çizgiler çizildi. Bilim olur mu yoksa tarihsel öykü anlatimi mi olurdu? IBHA hangisini tercih etmeli?

Büyük Tarih'in yaratici ve genisleme asamasinda oldugu gözlemiyle baslayalim; Ve Uluslararasi Büyük Tarih Kurumu "büyük çadir" barindiriyor. Hem bilim adamlari hem de hikaye anlatanlar için faaliyet alani çerçevesinde bir oda var. Hikaye anlatiminin savunucusu olarak, tarihteki açiklayici kaliplari bulmak için bilimsel çabalarin degerini kabul ediyorum. Yaratici sulari nereye götürsünler. Çesitli faaliyetlerden, bu organizasyonla ilgili burs türüne iliskin olarak fikir birligi gelebilir.

Bununla birlikte, bu arada, hikaye anlatimi adina bir bilgi biçimi olarak savunmaya devam edeyim. IBHA'nin yaratilis hikayesini anlatan modern bilimin kesifleriyle güncellemek istedigi en eski bir formdur.

Iyi bir öykü anlatmanin bir parçasi, yazarin hikayeyi anlattigi beceridir. Sözcük seçimi, ritimler ve ifade akisi vb. Konulara yalan söylerdi. Bununla birlikte, Büyük Tarih eserleri, yazarin kisisel becerisini yansitan bir edebi üretim olmamalidir. Yazi biçimi içerikten daha az önemlidir.

Bu durumda hikayenin içerigi, dünyamizin nasil olustugunu en iyi açiklayan bilgi veya deneyim unsurlari olacaktir. Hiçbir seyle baslamaz ve bugün var olan evrenle biteriz. Bir durumdan digerine nasil geldik, Büyük Tarih hikayelerini anlatmalidir. Dünyada önemli ve kalici degisim yaratan kritik olaylar nelerdi?

Bu sekilde Büyük Tarih'e baktigimizda hikayeleri anlatmada disipline ihtiyaç duyariz. Ilk olarak, tarihsel ve bilimsel dogruluk disiplinine ihtiyacimiz var. Daha da önemlisi, olaylarin nasil aktigina dair bir bilgiye ihtiyacimiz var. Yasadigimiz ya da yasadigimiz dünyaya yol açan önemli olaylari belirlemeliyiz. Dünyamizin nasil olusturuldugunu anlatan öyküler bütünlügüne ihtiyacimiz var. Bütün bunlarda, elestiri ve düsünceli düzeltme için yer var. Bu girisimde akademisyenler bir rol bulabilir. Büyük Tarih "hiçbir sey gider" degildir.
Büyük Tarih'in, evrenin yaratilmasi ve gelistirilmesi hakkindaki büyük anlatilardan olusmasi gerektigini öneririm. Her anlati, kozmosun gelisimi, yeryüzünde yasamin görünüsü, insan topluluklari ve kültürü hakkinda bir dizi hikaye içerecektir.

IBHA'nin seçkin üyeleri tarafindan yayinlanan kitaplarda zaten bu gibi anlatilarimiz var. David Christian'in Kitaptaki Zaman adli kitabi, Büyük Tarih'in bir örnegidir. Yani Cynthia Stokes Brown'un Büyük Tarihi, Fred Spier'in Büyük Tarihin Yapisi ve büyük hikaye: David Hristiyan, Cynthia Brown ve Craig Benjamin'in ortak yazdigi Büyük Tarih: Hiçbir sey ile Her sey arasinda. Ve bu hikayenin kendi versiyonunu yakin gelecekte yayinlamayi düsünüyorum.

Büyük Tarih alaninda temel bir çalismanin, David Christian'in Zaman Haritalari gibi uzunlugu 500 sayfaya kadar olan bir öykü olabilecegini öne sürmeme izin verin. Olaylar kronolojik siraya göre düzenlenmis hikayeler seklinde mümkün oldugunca yazilmalidir. Elbette, bu formdan sapmalar, farkli uluslarda veya bölgelerdeki olaylarin ayri izlerde ilerlemesi veya konularin teknik açiklamalarinin gerekli oldugu yerlerde gerekli olabilir. Ancak, ana hatta öykü anlatimi, bir durumdan digerine geçtigimiz ve dünyanin degistigi sekliyle "önce bu olur, sonra bu, o zaman" seklini alir. Elbette, astronomi, jeoloji, biyoloji, arkeoloji, antropoloji ve tarihin farkli alanlarindaki hikayelerden bahsediyoruz, hepsi tek bir yazi parçasiyla bir araya getiriliyor.

Simdiye kadar hikaye anlatimi çogunlukla bireysel bir çaba olmustur. Ancak bu davada ihtiyaç duydugumuz sey, isbirlikçi bir çabadir. Model teorik bilimdir. Bireysel bilim insanlari, çesitli alanlarda arastirma yapar ve bilim topluluguna iletilen teorileri gelistirir. Digerleri teorileri test eder. Bazilari genel olarak kabul edilirken bazilari reddedilir. Kuramlar, yeni kanitlar ortaya çiktikça degisir. Bu çesitlendirilmis etkinlik, bilim adamlarinin dogru olduguna inandiklari seyin fikir birligidir.

Ayni modelin tarihi hikaye anlatimina uygulanabilecegine inaniyorum. Ayrica, dogada isbirligi yapabilir. Ve Uluslararasi Büyük Tarih Kurumu, isbirligine dayali Büyük Tarih'in asal kolaylastiricisi olabilir.

Temel modellerle basliyoruz - David Christian'in Zaman Haritalari gibi kitaplar. Ancak, kabul edilmesi gereken Büyük Tarih'in tek modeli bu degil. Christian, konferansta diger yaklasimlari da göz önünde bulundurmaya tesvik etmek istedigini söyledi. Dolayisiyla, hazneye birkaç farkli is atmamiz gerek. ?deal olarak, bunlar Büyük Tarih'in kabaca 500 sayfa uzunlugundaki öyküleri olacaktir. Büyük Tarih konularini kapsayan kesintisiz hikayeler dizisi olurlar. IBHA bu farkli modelleri bir web sitesinde yayinlayacakti. ?sbirliginin basladigi yer burasidir.

Büyük Tarih hikayesi 500 sayfalik bir kitapta görünüyorsa, az sayidaki kisi bu tür eserleri bütünüyle okumakla ilgilense bile, ayni materyali daha ayrintili olarak kapsayan 5.000 sayfalik bir kitabin daha sonra yazilmamasi için hiçbir neden yoktur . Temel model, öykünün nereye gitmesi gerektiginin ana hatlarini verecektir. Zaten yayimlanmis bir kitaptaki her büyük anlati, derhal veya kisisel deneyim düzeyine inen daha küçük hikayelerle desteklenecektir. Ve bu yüzden, genelten özele dogru düzenlenmis bir piramit tarihi olurdu. Alanindaki uzmanlar hikayenin en iyi bildikleri kismini yazarlardi. Genellestirilmis hikayelerin ayrintilarini isbirlikçi bir çabayla dolduracaklardi.

Isbirligi, temel modellerin kendilerini düzeltme biçimini de alabilir. Her Büyük Tarih kitabi, ne kadar iyi arastirilmis olursa olsun, düzeltilmesi gereken gerçek hatalari içerecektir. Bunun ötesinde, her kitap, kapsanacak belirli materyal seçimlerini içerir; bu, mutlaka, diger deneyim alanlarinin kapsanmayacagi anlamina gelir. Yazar, hangi olaylarin ve hikayelerin dünyamizin gelisme biçimini en iyi sekilde yansittigina karar vermelidir.

Büyük tarihçilerin hepsi ayni düsünmüyor. Herkes ayni hikaye dizisine odaklanmayacak. Bu nedenle, elimizdeki hikayeleri elestirilere kadar açiyoruz ve dünyanin daha eksiksiz, dengeli ve dogru bir temsilini üretmek üzere degistirilebilecegi fikrini veriyoruz.
Büyük Geçmisi daha iyi ve daha iyi ifadeler üretmeye adamis bir Wikipedia benzeri girisim aklimdadir. Bununla birlikte, kaliteyi saglamak için IBHA'dan bazi rehberlige de ihtiyaç duyulacaktir. ?sbirligi tabii ki bilgisayar temelli olacaktir. ?ste ise yarayabilir:

IBHA, Microsoft Research gibi bilgisayar uzmanlarinin yardimiyla ilk önce, daha fazla çalismaya degecek sekilde seçilen Big History'nin temel modellerini görüntülemek için bir web sitesi kuracakti. Kitap yazarlarinin, gösterilen eserlerin telif hakkinin belirli bakimdan korunmasindan feragat etmesi hususunda onay verir.

Bir sonraki adim, kitap bölümlerini ve her bölümdeki paragraflari numaralandirmak olacaktir. Mesela David Christian'in 3. Haritadaki Zamanin Haritalari kitabinin 26. paragrafini belirtmek için "Hiristiyan 3-26" ya sahip olacagiz. (Bu, plak tektonigi fikrini yer bilimlerine tanitan paragrafdir.) Bu, daha fazla çalismanin odaklanabilecegi yeri belirleyecektir.

Web'de yayinlanan her paragrafin sonunda, paragraftaki bilgileri iyilestirmek veya genisletmek için isin yapilabilecegi baska bir sayfaya baglanti olacaktir.

Ilk olarak, temel modelin yazarinin ifadelerinin dayandigi bilgilerin kaynagi belirtmesi yararli olacaktir. Örnegin Hiristiyan plaka tektonigi fikrini nereden buluyor ve bu teorinin 1960'larin sonlarinda kabul gördügünü ögreniyorlar mi?

Ikincisi, bu sayfada, dis incelemecinin paragraftaki materyaller hakkinda yorum yapabilecegi bir yer olabilir. Christian'in bilgi kaynagini sorguluyor olabilir. Yazarin iddialarinin dogruluguna ya da geçerliligine önemli bir meydan okuma yapilirsa, gözden geçiren paragrafi yeniden yazabilir ve yazarin yazdiklarinin yerini, bilimsel kanitlara veya yoruma dayali ikameyi yapmak için bir neden sunarak yerini alabilir.

Üçüncüsü, bu sayfada, yabancilarin temel modelde anlatilan hikayenin genisletilmis bir versiyonunu sunabilecegi bir yer olabilir. Yavas yavas tarihi piramidin tabani doldurulur, her bilim adami bildiklerine katkida bulunur, 5.000 sayfalik bir kitabimiz kalana kadar.

Buradaki düsünce, Büyük Tarih'in her eserinde sürekli genisleyen ve gelisen hikayeler dizisi olusturmaktir. Her bölgedeki uzmanlar bu isi yapsinlar ve sonuçta çok yönlü ve daha dogru bir tarihin ortaya çikmasini umarlar. Büyük Tarih'in birkaç farkli modeli olacaktir. ?lgilenen kisiler, tadil etmek istedikleri modeli seçebilir ve digerlerini yalniz birakabilir. Öyle ki, her orijinal model, üzerinde yeni bir uyarlamanin dayandigi önerilen degisiklikler, ilaveler veya düzeltmelerin bir cisim kazanacakti.
Bundan sonraki adim, degistirilen çalismayi derlemektir. Zaman Haritalari'ni "Christian, version 1.0" olarak adlandiralim. Dis denetçiler tarafindan sunulan önerilen materyalleri kullanarak, "Hiristiyan, sürüm 1.1" olusturulacakti.

Yeni çalismalar için hangi önerilerin kabul edilecegine kim karar verir? Diyelim ki orijinal yazarin - bu durumda David Christian'in - çesitli önerileri kabul etme veya reddetme yetkisine sahip olacagini varsayalim. Alternatif olarak, IBHA ile iliskili olan saglam bir yargiya sahip baska bir kisi veya belki de bir kisinin komitesine, Hiristiyan kitabinin 1.1 sürümünü üretme yetkisi verilir. Her sey, çalismayi kimin yapmak istedigine bagli. Her durumda, yeni yazim yapisinin üretilmesi, yalnizca orijinal yazarin degil, ortaya çikan ise katkida bulunacak baska seyleri olan diger kisilerin de içinde bulundugu ortak bir çabadir.

Hadi, akademisyenlerin hikayelerden hoslanmadigi fikrine geri dönelim. Ve IBHA çesitli akademik disiplinlerde akademisyenlerin profesyonel bir organizasyonu oldugundan konferanslarimizi finanse edenlere veya baska bir sekilde kurdugumuz disipline katkida bulunmak istemiyoruz.
Birincisi, sunu belirteyim ki, tartismali bir sekilde, akademik meslek kuruluslarinin, özellikle de beseri bilimlerde, Amerika'daki yüksek ögretim giderek bir isletme isletme modeline dogru ilerledigini belirtmek isterim.

Bugünkü kolejler ve üniversiteler, eskiden oldugu gibi uzaktaki konferanslara katilmak için fakülte gezilerine para yatirmaya istekli degildir. Bunun yerine, ödenen ögrencileri çekmek için yüksek güçlü pazarlama çabalari olmasa da yüksek ögrenim ücretlerini ödeyebilecek ögrencileri cezbetmek için olanaklar açisindan zengin fakültelere yatirim yapiyorlar. Öyleyse, IBHA gelecegini sadece bir akademik disiplinin gelistirilmesi üzerine - bu kadar önemliyse - bir hata yapabilir. Bu organizasyonda akademisyenler de rol oynamaktadir. Büyük Tarih, genel olarak halka yöneliktir.

Ikincisi, Büyük Tarih'in daha büyük ve gelistirilmis yapilarinin olusturulmasi için disiplinli faaliyet, özellikle de kendilerinin bu projeye katilmayi seçmesi durumunda, "silo tabanli" disiplinlerde akademisyenlerin ilgisini çekebilir. Bir arkeolog, arkeolojik bulgularla ilgili bölümde kendi tarihini yazmayi isteyebilir; Bir jeolog jeolojik geçmisi vb. Yeniden yazmak isteyebilir. Daha fazla akademik uzman projeye daha ayrintili bir düzeyde dahil olurken, Büyük Tarih'i kendi disiplini olarak desteklemeleri artirabilir. Alanin kendisinin akademik sayginliga kavusmasi için bu gibi bireylerin bilinçli olarak kur yapmasina gerek yoktur.

Ancak yine de, Büyük Tarih diger tarihler gibi hikâye anlatimi ile baslar. Hikayeler, bilgiyi ifade etmenin mesru bir aracidir. Utaniyor olmamiza gerek yok.

 

(Not: Yukaridaki yazi Uluslararasi Büyük Tarih Kurumu'nun Eylül 2014, bülteninde yayinlanmistir.)

 

Bölüm 2

Büyük Tarih, içerik ve tasarim çagdas bilim tarafindan saglanan bir yaratilis hikayesidir. Evrenin tarihini büyük patlamadan kendi zamanimizdaki olaylara sunuyor. Bununla birlikte, bu evren sadece uzayda çesitli cesetleri degil, ayni zamanda dünyayi, yeryüzünde yasayan canlilari, insanligin toplumlarini ve kültürünü de içerir. Madde, yasam ve düsünce olmak üzere üç tür olgu, tek bir hikaye grubuna dahil edilir.

Bir yaratilis hikayesi, varligin baslangicindan günümüze varan bir dizi olay anlatmaktadir. Fiziksel varligi baslatan büyük patlama, 13.8 milyar yil önce meydana geldi. Hayat ilk kez 3.5 milyar yil önce ortaya çikti. ?lk uygarliklar, 4. binyilda ortaya çikti. Günümüzde birlikte yasamanin üç alemi.

Bu, onun sonucundan ayri olarak, Büyük Tarih'in her alaninda hikayenin büyük kismi uzak geçmisteki olaylardan olusuyor demektir. Öyküci o zamanlar yasamiyordu ve bu nedenle bizzat olaylari yasamamisti. Öyleyse, Büyük Tarih'in anlaticisi, geçmiste nelerin meydana geldigini veya hikayeye hangi olaylari koyacagini biliyor mu? Basitçe söylemek gerekirse, o zaman olanlari görmek için geçmise geri dönemem. Yine de, hikayelerin gerçek temelli olmasini istiyoruz. Burada bir çeliski var gibi görünüyor.

Büyük Tarih hikayeleri metaforik olarak bir filmdeki çerçeveler gibidir. Ardisik noktalar halinde bir sahnenin anlik görüntülerini alip hareket yanilsamasi yaratmak için bir araya getiriyoruz. Ayni sekilde, büyük tarihçiler, durumun baslangiçta nasil oldugunu anlatir, hikâyenin sonundaki mevcut duruma gelene kadar, bundan sonra ne oldugunu ve daha sonra neler olacagini söyler. Ancak, baslangiç ??durumunu veya bugüne kadarki müdahale olaylarini nasil bilebiliriz? Bu eski zamanlari yasamamis olsaydik, onlarla dogrudan ilgili bilgiye sahip olmazdik.

Büyük tarihçiler hikayeleri için içerik saglamak için ampirik bilgiye güvenirler. Bilim, bu bilgiyi dogayi dogrudan gözlem altinda toplar. Doga, görme, isitme, koklama vb. Duyular yoluyla gözlemlenir. Görme, gözlemin en önemli modu olabilir. Bununla birlikte nokta, gözlemin her zaman günümüzde gerçeklesmesidir. Gözlemci, dogal dünyadaki bir nesneye dikkat çektiginde ve onu görürken veya kaydederken belirli bir zamanda gerçeklesir.

O zaman, baska bir çeliski var: Büyük Tarih, bir süre boyunca gerçeklesen bir hikayeyi anlatiyor. Bu öyküyü anlatmak için simdiki ve geçmise ait bir dizi olayi bilmeliyiz. Bununla birlikte, hikayelerin kaynagi olan ampirik bilim, yalnizca bugünlerde gözlemlenebilecek seyleri bilir. Geçmisle ilgili bilgileri nereden buluyor?

Modern bilimin, geçmis zamanlarda olanlari günümüzde elde edilen delillerden tahmin etmenin bir yolu vardir. Ancak bilim böyle seyler hakkinda dogru tahmin etme tekniklerini gelistirmesi uzun zaman aldi. Bu, yillar önce, bu yetenek gelistirilmeden önce, bilime dayali, bugünkü bilgimize olan güvene ilham verecek yaratilis öyküleri olamazdi. Baska bir deyisle, Büyük Tarih'in uygulanabilir bir disiplin olabilmesi için daha iyi gözlem araçlarina, daha iyi teorilere ve çok daha genis bir bilimsel bilgi tabanina ihtiyaç duyduk.

Gözlem ve analiz teknikleri, Büyük Tarih'ten olusan alanlarin her biri için farklilik gösterir. Ana alanlar: (1) evrende fiziksel varligin (maddenin) gelisimi, (2) yeryüzünde yasamin gelisimi ve (3) düsünce temelli uygarliklarin gelisimi olacaktir. Bu alanlardaki öykülere bilgi saglamak için bilimsel alanlar sunlar olacaktir: (1) astronomi, fizik ve kimya, (2) biyoloji ve paleontoloji ve (3) antropoloji, arkeoloji ve tarih. Bu çesitli bilgi alanlarinin nasil ortaya çiktigini kisaca göz önüne getirelim.

Evrenin bilgisi çogunlukla fizik ve kimyanin bilinen ilkeleri ile desteklenen astronomik gözlemlerden gelir. Zorluk, yildizlar ve galaksilerle ilgili olaylar ile insanlarin ömrü arasindaki büyük zaman farkini geçistirmektir. Hiçbirimiz dogrudan önemli galaktik olaylari yasayacak kadar uzun yasayamaz. Büyük Tarih hikayesi milyarlarca yilin üstünde gerçeklesir. Birey olarak, yalnizca birkaç on yil yasiyoruz.

Bazi astronomik olaylar oldukça hizli bir sekilde ortaya çikar. Örnegin, dünya ekseni üzerinde her gün birer kez döner. Dünya yilda bir kez günesin etrafinda dönüyor. ?nsanlar bireysel olarak bu döngüleri yasarlar, ancak günesin, dünyanin ve diger bu tür organlarin yaratilisini etkileyen daha büyük olanlari degil. Bu olaylar çok yavas gerçeklesti.

Dolayisiyla, astronomik bilgi ilk basta gözlemlenebilecek olanlardan olusuyordu. Ilkel adam, hayvanlarin taslagini öne süren takimyildizlarda yildizlar düzenledi. Gökyüzündeki pozisyonlari haftalarca ya da aylarca degistiren bazi "yildizlar" daha sonra günes sisteminde gezegenler olarak anlasildi.

Gökbilimciler sonra gelen radyasyon türlerini dalga boyuna göre ayirmayi ögrendi. Hangi kimyasal elementlerin belli radyasyon türlerini emdigi ve bunlarin kaynagi oldugu ögrenildi. Doppler etkisinin göreceli hareketleri önermek için dalga boylarini nasil etkiledigini fark ettiler. Öyle bile olsa, bu tür bilgiler bir statik evreni ya da en azindan belli bir anda gözlemlenen bir evreni açiklardi. Bir hikayeyi destekleyecek degisen bir evrenin resmini gelistirmek için daha iyi gözlem ve yeni analiz teknikleri gerekiyordu.

Örnegin, yildizin parlakligini (veya parlakligini) yüzey sicakligi ile iliskilendiren Hertzsprung-Russell diyagrami, o yönde bir gelismeyi temsil eder. Yildizlarin büyük çogunlugu, yüksek sicakliklar ve yüksek isikli yildizlardan düsük sicakliklara ve düsük isikli yildizlara götüren asagi dogru egimli bir çizgide bir grafikte çizilir. Bunlar sözde "ana dizi" yildizlaridir. Bu çizgide çizilen yildizlar, hidrojeni helyuma dönüstürdükçe ve yavas yavas yakit tükendiginde yasam döngüsünün çesitli asamalarinda bulunmaktadir. Kirmizi devler gibi bu dizinin disindaki yildizlar veya diger taraftan beyaz cüceler, ayni gruptan daha sonraki, bitkinlik sonrasi bir asamada temsil eder.

Yildizlari bu sekilde anlayarak, gökbilimcilerin, yildizin daha düsük sicakliklara ve parlakliga dogru ilerleyisini izlemek için milyarlarca yildir yasamasi gerekmez. Yildizlarin yasam döngüsündeki farkli evreleri temsil eden bir takim farkli yildizlari gözlemelerine ihtiyaç duyarlar. Robert Carneiro bunu "karsilastirmali yöntem" olarak adlandiriyor. Yasam döngüsünün çesitli asamalarinda gözlenen pek çok farkli yildiz, milyonlarca ve milyarlarca yilda belirli bir yildizin nasil gelisebilecegini gösterir. Zaman esitsizliklerinden dolayi bunlarin hiçbiri dogrudan gözlemlenemedi.

simdiye dek genisleyen bir evren teorisi gökbilimci Edwin Hubble'in, Doppler kaymasinin, spektrumun kirmizi ucuna dogru yansimasini gösteren isigin gökyüzünün her yerinde bulundugu gerçeginin, her yönden yildizlarin yerden uzaklastiginin farkina vardi. Yani, bunun anlami, belirli bir yönde hareket eden toprak yerine bütün evrenin genisledigi anlamina geliyordu. Evren genisliyor olsaydi, ayni zamanda evrenin simdiki zamandan çok daha küçük oldugu anlamina gelir. Aslinda, bu tüm evren bir zamanlar "büyük patlama" öncesinde tek bir yerde var olmaliydi. Daha ileri gözlem teknikleri, yakin zamanda, belirli bir hassasiyetle zaman ve uzaydaki daha sonraki hareketi ölçmemize izin veriyor.

Dünya, 4.56 milyar yil önce günesin etrafinda dönen bir vücut olarak katilastigi için de degisikliklere ugradi. Aslen erimis halde, yüzeyinde bir bazalt ve granit kaya kabugu elde edilmistir. Bütün kita parçalari kabugun bir kismi kaymis oldugu için sekil ve konumunu degistirdi. Jeolojik arastirmacilar, kaya analizinde radyoaktif bozunma oranlarina dayali karbon tanimlama teknikleri kullanan jeologlar, bu degisiklikleri zamanla izleyebiliyorlardi. Bu nedenle, bir öykü, milyonlarca yil içinde dünyayi su andaki haline getirmek için neler oldugunu anlatilabilir. Baslangiçta, jeoloji yalnizca çesitli kayalari tanimlayabiliyordu. Artik dünyanin gelisimi hakkinda bir hikaye anlatmaya yardimci olabilir.

Biyolojik bilimlerde de siniflandirma semalarinin ötesinde bir gelisme var. Aristoteles ve takipçileri, Büyük ?skender'in ordulari tarafindan ziyaret edilen çesitli bölgelerden gelen vahsi yasami gözlemledi. ?sveçli bilim adami Carl Linnaeus bugün hala kullanilmakta olan bitki ve hayvan yasam türlerini siniflandirmak için bir plan gelistirdi. Bununla birlikte, Charles Darwin, önceki dönemlerden daha uzun sürelerle gelisen türler fikrini gelistirdi ve yayginlastirdi. Türümüz olan Homo sapiens, torunlari maymunlar ve maymunlar da içeren primat atalarindan evrimlesti.

Bir insansi türünden digerine ilerleme gözümüzün önünde gerçeklesmezken, biyologlar ve paleontologlar, çesitli primatlarin özelliklerini tanimlayabilir ve hangilerinin daha erken veya daha geç baskalarindan geldigini anlayabilirler. Bu özellikler, çesitli yerlerde ortaya çikarilan iskelet kalintilarinda taninmaktadir. Canli numuneler kullanarak daha yeni bir teknik DNA analizi.

Insan kültürünün tarihi, tarih öncesi ve tarihi zamanlara ayrilmistir. Tarih öncesi kültür hakkindaki bilgilerimiz büyük oranda insan kalintilarinin yakininda bulunan araçlara ve diger eserlere dayanmaktadir. Deneyimli arkeologlar, insanlarin yarattigi nesnelerin tasarimindan ve ne zaman yasadiklarini kabul eder. Bugün kabile halklari atalarinin yollari hakkinda da bilgi verirler. Çesitli dillerdeki kelimeler arasindaki benzerlikler, dilin kendisinin kökeni ve gelisimi hakkinda fikir verir.

Yazili dil, tarihî zamanlarda meydana gelen olaylar hakkinda bilgi edinmenin anahtaridir. Desifre edilen eski senaryolar sayesinde, geçmiste insanlarin uzak bir zamanda ne düsündükleri ile dogrudan baglanti kuruyoruz. 19. yüzyildan bu yana yapilan video ve ses kayitlari, sözlü ifadeye duyusal bir boyut katmaktadir. Tarih, gerçek zamanli olarak var olmaya baslar.

Özetle, modern bilim, geçmiste birçok ve çesitli yaratilis hikayelerini beslemek için neler oldugunu bilmenin çesitli yollarini gelistirmistir. Belirli olaylar bilindigi zaman, insan bilincine senkronize edilmis bir hikayede bir araya getirilebilirler. Fakat inanilir bir hikaye anlatilmadan önce, doga bilimi, olaylar ve gelismeler hakkinda mevcut en iyi bilgiyi yol boyunca saglamalidir. Büyük Tarih'in yeni alani bu nedenle bilim ile öykü anlatiminin bilesimidir.

 

 

için: kitap hakkinda --- geri dön: Ana sayfa --- için: cosmohistorian

 

Bir çeviri için tiklayin:

ingilizce - Fransizca - ispanyolca - Almanca - Portekizce - italyanca  

basitlestirilmis Çince - Endonezya - Lehçe - Hollandaca - Rus      

 

TELIF HAKKI 2014 THISTLEROSE YAYINLAR - TÜM HAKLARI SAKLIDIR
http://www.bighistorysite.com/sciencestoryi.html